Amaçları

Dr. Hüseyin Tekin SEVİL

YAŞLILIĞIN SOSYAL ANATOMİSİ

SABEV Yayınları No: 8

Sosyal Çalışma Dizisi: 6

İÇİNDEKİLER

	Önsöz

1	Önemli Bir Dönem: Yaşlılık	1
1.1	Yaşlılık Nedir?	7
1.2	Yaşam Dönemleri	11
1.3	Yaşlılığı ve Yaşlanmayı İnceleme	14
1.4	Toplum Yaşlanması	18
2	Gerontoloji ve Geriatri	22
2.1	Yaşlanma Kuramları	25
2.2	Yaşlanma Süreci	29
2.3	Yaşlanma Başlangıcı	31
3	Yaşlanmanın Nicel Yönü	33
4	Geçmişten Günümüze Yaşlılık	40
5	Türkiye’de Yaşlı Hizmetlerinin Dünü	45
6	Uluslararası Gelişim	49
7	Yaşlılık Belirtileri	51
8	Yaşlıların Sağlık Sorunları	57
9	Yaşlılık Hastalıkları	62
9.1	Bunama (Demans)	62
9.2	Alzheimer	63
9.3	Parkinson	75
9.4	Prostat	79
10	Yaşlılık Için Önemli Diğer Hastalıklar	81
10.1	Kalp Hastalığı	81
10.2	Şeker Hastalığı	82
10.3	Soğuk Algınlığı/Gribal Enfeksiyon	83
10.4	Hastalık Hastalığı (Hipokondri)	84
10.5	Vücut Isısının Düşmesi (Hipotermi)	84
10.6	Erken Yaşlılık Hastalığı (Progeria)	85
10.7	Ruh Sağlığı Sorunları	86
11	Yaşlı Beslenmesi	89
11.1	Önemli Bazı Besinler	94
11.2	Vitaminler	98
12	Yaşlılık ve Cinsellik	101
13	Genetik Devrim ve Ömrün Uzatılması	106
13.1	Human Genome Projesi	108
13.2	Diğer Gen Araştırmaları	109
14	Yaşlılığın Ekonomik Sorunları	111
15	Yaşlılığın Psiko–Sosyal Sorunları	113
15.1	Kuşak Çatışması	113
15.2	Rol ve Statü Değisimi	118
15.3	Üzüntüler, Sıkıntılar	120
15.4	Korkular	122
15.5	Unutkanlık ve Uykusuzluk Sorunu	125
15.6	Boş Zamanların Değerlendirilmesi Sorunu	126
16	Uzun Yaşama Sırları	129
17	Yaşlı Hizmetleri	134
18	Ulusal Yaşlılık Politikası	136
19	Yaşlılara Hizmet Modelleri	139
19.1	Kurum Bakımı	139
19.2	Huzurevi	141
19.2.1	Huzurevlerine Talep Nedenleri	143
19.2.2	Anlayış ve Yaklaşım Farklılığı	148
19.2.3	Huzurevlerinin Mimari Özelliği	150
19.3	Darülaceze	151
19.4	Evde Bakım Hizmetleri	152
19.5	Yaşlı Kulüpleri	153
19.6	Yaşlı Dayanışma Merkezleri	154
19.6.1	SHÇEK Yaşlı Dayanışma Merkezleri	155
19.7	Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Hizmetleri	156
20	Diğer Yaşlı Hizmet Modelleri	158
20.1	Sokak Yaşlıları Yardımevi	159
20.2	Yaşlı Apartmanları	159
20.3	Geriatri Hastanesi	160
20.4	Gündüz Hastanesi	161
20.5	Hasta Konukevi (Hospice Uygulamaları)	162
20.6	Yaşlılar Köyü	163
21	Türkiye’de Sivil Toplum Örgütleri Uygulamalarına Örnekler	164
21.1	GÜÇ-VAK (Türkiye Güçsüzler ve Kimsesizlere Yardım Vakfı)	164
21.2	KASEV (Kadıköy Sağlık Eğitim Merkezi Vakfı)	167
21.3	MESEV (Milli Eğitim Bakanlığı Sağlık Eğitimi Vakfı)	170
22	Diğer Ülkelerde Yaşlı Hizmetleri	174
22.1	İrlanda’da Yaşlı Hizmetleri	175
22.1.1	Gündüz Hastanesi (Day Hospital) ve Gündüz Merkezi (Day Centre)	176
22.1.2	Geriatri Hastanesi ve Servisleri	176
22.1.3	Uzun Süreli Hastaneler (Long Stay Hospital)	177
22.1.4	Aile Hekimliği ile Yaşlılara Yardım	177
22.1.5	Yaşlı Hastalara Evde Bakım	177
22.1.6	Yaşlılar Kulübü	178
22.1.7	Yaşlı Sığınma Evleri (Sheltered House)	179
22.1.8	Mobil Yemek Hizmeti (Meals on Wheels)	179
22.1.9	Yaşlı Konutları	179
22.1.10	“Alarm” Sistemli Yaşlı Hizmeti	180
22.1.11	Diğer Olanaklar	181
22.2	İngiltere	181
22.3	Danimarka	183
22.4	Amerika Birleşik Devletleri	184
22.5	Almanya	185
22.5.1	Almanya’da Yaşlanan Yabancılar	186
23	Sosyal Hizmet Mesleği ve Yaşlılık	188
24	Yaşlı Hakları	193
25	Yaşlılık ve Sanat Kültür	194
26	Özdeyişler	206

	Yararlanılan Kaynaklar	207

ÖNSÖZ

Yaşayan yaşlanır. Yaşlılık, insan yaşamında, çocukluk, gençlik, olgunluk dönemlerinden sonra gelen bir bölümü kapsar.

Yaşam kısadır. Her insanın yaşam süreci hem nitel hem nicel olarak değişiklik gösterir. Uzun ömürlü bir birey için de yaşam kısadır. Nuh Peygamberin 1000 yıl yaşadığı rivayet edilir. Bin yıllık süre de kısa gelmiştir. Ama sonunda yaşam bitmiştir. Birey doğumunda, beklenen ortalama ömrü belirleme ve geçen yıllarını değerlendirme olanağına sahip değildir. Ancak, her toplumun sosyal, ekonomik gelişimine bağlı olarak bireylerin ortalama ömür süreleri tahmin edilebilir.

Teknolojik ve sosyal gelişim, değişimi de beraberinde getirir. Her canlı değişime açıktır ve bu değişime uymak durumundadır. İnsan da öyledir. Değişmeyen insan yalnız kalır. Değişim koşulları düşünsel, fiziksel, psikolojik alanlarda ortaya çıkabilir ve yaşamı etkiler. Hızlı bir değişim süreci her gün insanı ve çevresini de değiştirmekte, daha güzel, daha sağlıklı, daha mutlu bir dünya yaratılmasını sağlamaktadır.

İnsanlığın hiç bitmeyen düşüncesi ve çabası, daha uzun yaşamak, yaşlılığı daha yaşanır hale getirmektir. Teknolojik araştırmalar, tıbbi gelişmeler, uzun yaşamanın sırlarını ortaya çıkarmaya yönelmiştir.

Toplumların nüfus piramitlerini incelediğimizde, yaşlı nüfusun her yıl artmakta olduğunu görürüz. Bu durum gelişmiş ülkelerde daha net ve açık olarak görülmektedir.

Yaşlı nüfus, tüketici topluluktur. Yıllarca çalışıp didinmiş, toplumun kalkınması ve gelişmesi için gayret göstermiş kimseler, yaşlandıklarında üretimden uzaklaşmıştır. Günümüzde düşünsel üretimde bulunan yaşlıların sayısı da giderek artmaktadır. Hedef yaşlıyı güncel olayların içinde sağlıklı, aktif ve mutlu kılmaktır.

Yaşlılık, çok yönlü, geniş kapsamlı, birçok disiplin ve sektörü ilgilendiren bir konudur. Türkiye’de de her geçen yıl yaşlı sayısı artmakta ve hizmet talebi yükselmektedir.

Bu çalışmada yaşlılık konusuna genel ve bütüncül bir yaklaşım getirilmiştir. Hem ülkemizdeki hem de diğer ülkelerdeki yaşlı hizmetleri gelişimi dikkate alınmıştır.

Yurdumuzda yaşlı ve yaşlılık konusunda, ayrıntılı çalışmalar, araştırma ve yayınlar yeterli değildir. Çok kısıtlı ve tek yönlü küçük çalışmalarla yapılan çeşitli toplantı raporları vardır.

Yaşlılık bir “sosyal hizmet” alanıdır. Sosyal hizmetlerin gelişimine paralel yaşlılık alanında da daha çok araştırmaya, yayına gereksinim vardır.

Bu çalışma, yaşlılık konusunda, kuramsal bilgi ve deneyimi bulunan bir sosyal hizmet meslek mensubunun yıllarca verdiği emeğin bir ürünüdür. Yaşlılık dönemine ayak basan birinin görüş ve düşünceleridir. Yaşlılık alanında önemli bir kaynak olacağı bilinciyle yazılmıştır.

Çalışmanın sonunda, ilk kez göreceğimiz bir “Yaşlı HaklarıBildirisi„ne yer verilmiştir. Bu bildiri ulusal ya da uluslararası bir kuruluş bildirisi değildir. Yazar tarafından önerilen ve geliştirilmesi gereken bir bildiridir. İlgililerin görüşleri ve benimsemeleri ile yürürlük kazanacaktır. Yaşlı haklarının zenginleştirilmesine bir katkı olabilirse ne mutlu bana.

Çalışmanın gerçekleşmesinde, yakınlarımdan, meslektaşlarımdan pek çok yardım, destek ve teşvik gördüm. Hepsine ayrı ayrı teşekkür etmek isterim. Özellikle eşim emekli öğretmen Halide Sevil teşekkürü hak etmiştir.

Yayının hazırlanması ve sonuçlanmasında, SABEV Başkanı, meslektaşım Prof. Dr. İlhan Tomanbay’ın teşvik ve desteği için ayrıca teşekkür ederim.

Dr. Hüseyin Tekin SEVİL

Sosyal Hizmet, Eğitim ve

Aile Sağlığı Uzmanı

İÇİNDEKİLER

Önsöz

1

Önemli Bir Dönem: Yaşlılık

1

18

Ulusal Yaşlılık Politikası

136

19

Yaşlılara Hizmet Modelleri

139

25

Yaşlılık ve Sanat Kültür

194

26

Özdeyişler

206