Aziz ŞEKER
101 Soruda Sosyal Çalışma ve Sosyal Hizmetler
SABEV Yayınları No: 25
Sosyal Çalışma Dizisi No: 21
ISBN 978-9944-705-08-0
İÇİNDEKİLER
Önsöz
Giriş
1. BÖLÜM
SOSYAL ÇALIŞMAYA GİRİŞ
Soru 1: Sosyal çalışmanın kaynağı nelerdir? Sosyal çalışma felsefesinin köklerini örnekler vererek anlatır mısınız? 11
Soru 2: Sosyal çalışma bir düşünce biçimi olarak hangi sosyo-ekonomik / tarihsel koşullarda ortaya çıkmıştır? 17
Soru 3: Sosyal çalışmaya bilim ve meslek olarak neden gereksinim duyuldu? 19
Soru 4: Sosyal çalışmanın ilk temsilcileri kimlerdir? 20
Soru 5: Sosyal çalışmanın tarihsel gelişiminde bu ilk temsilcilerin rolleri neler olmuştur? 23
Soru 6: 19. yüzyıl, sosyal çalışma mesleğinin ve disiplininin gelişimine olan etkileri açısından nasıl değerlendirilmelidir? 24
Soru 7: 20. yüzyılın sosyal çalışma açısından önemi nedir? 28
Soru 8: Doğuda ve Batıda sosyal çalışmanın tarihsel gelişim dinamikleri hangi kaynaklardan beslenmiştir? Dünya’da ve bazı ülkelerde gelişimine örnekler verir misiniz? 30
Soru 9: Türkiye’de sanayileşmenin gecikme nedenleri nelerdir? Sosyal refah kurumu bu gecikmeden ne ölçüde etkilenmiştir? 35
Soru 10: Sosyal hizmet alanındaki gelişmeyle sanayileşme ve refah devleti arasında bir ilişki kurulabilirken, sosyal çalışma ile devlet olgusu arasından nasıl bir ilişki kurulabilir? 36
Soru 11: Anadolu’da Cumhuriyet öncesi sosyal hizmetin nitelikleri nelerdir? 37
Soru 12: Cumhuriyet döneminde sosyal çalışma örgütlenmesi nasıl bir gelişim izlemiştir? 39
Soru 13: Genel olarak İslamiyetten önce Türklerde ne tür sosyal hizmet modelleri bulunmaktaydı? 42
Soru 14: Türkiye’de sosyal çalışmanın gelişimini geciktiren nedenlerden söz eder misiniz? 43
Soru 15: Günümüzde Türkiye’ye özgü bir sosyal çalışma meslekleşmesinden ve disiplinleşmesinden söz edebilir miyiz? 47
Soru 16: Sosyal çalışmanın konuları nelerdir? 47
Soru 17: Dünya’da sosyal çalışma alanında eğitime ilk olarak nerede başlanmıştır ve ilk okullaşma nasıl olmuştur? 50
Soru 18: Sosyal çalışma okulunun Türkiye’de gelişimi nasıl olmuştur ve hangi aşamalardan geçmiştir? 52
Soru 19: Türkiye’de sosyal çalışma eğitiminin ilk dönemi ve çeviri yazını hakkındaki bilgileri özetler misiniz? 56
Soru 20: Türkiye’de sosyal çalışmanın belli başlı tipleri, ve kitapları? Sema Kut, Emre Kongar, İlhan Tomanbay, İbrahim Cılga, Nesrin G. Koşar, Aziz Şeker’in yayınladıkları sosyal çalışma kitaplarının ne gibi özellikleri vardır? 58
Soru 21: Meslekler sosyolojisi açısından sosyal çalışma öğrenciliği ve sosyal çalışma bilgisine ulaşma noktasında yaşanan sıkıntılar nelerdir? 60
2. BÖLÜM
BİLİM VE MESLEK OLARAK SOSYAL ÇALIŞMANIN TEMEL KAVRAMLARI 65
Soru 22: Sosyal çalışmayı birey ve sosyal refah bağlamından yola çıkarak tanımlar mısınız? 67
Soru 23: Bilim olarak sosyal çalışma nasıl değerlendirilmektedir? 68
Soru 24: Meslek olarak sosyal çalışmayı açıklar mısınız? 70
Soru 25: Bir sosyal meslek elemanı olarak sosyal çalışmacıyı anlatır mısınız? (specialist for social work/social worker; sosyal çalışmacı, yaygın kullanımıyla; sosyal hizmet uzmanı / sosyal hizmetler uzmanı / sosyal hizmetler mütehassısı) 73
Soru 26: Sosyal hizmet uzmanı ve sosyal çalışmacı kavramları aynı kökten (social worker) çevrilmelerine rağmen neden farklı kullanılmaktadırlar? Bu ayrım nerden kaynaklanmaktadır? Social worker’i hangi mesleki unvan daha nesnel karşılar? 76
Soru 27: Sosyal bilimlerde sosyal çalışma disiplininin yeri ve önemini anlatır mısınız? 79
Soru 28: Sosyal çalışma ve insan bilimleri/davranış bilimleri arasında nasıl bir ilişki vardır? 81
Soru 29: Sosyal çalışmada mesleki müdahale kavramından ne anlaşılır? 84
Soru 30: Sosyal çalışma mesleğinde sosyal inceleme raporu neden önemlidir? 85
3. BÖLÜM
SOSYAL ÇALIŞMANIN YÖNTEM VE YAKLAŞIMLARI 87
Soru 31: Sosyal çalışmanın yöntemleri, kuram-yaklaşımlarını genel olarak değerlendirir misiniz? 89
Soru 32: Toplum örgütlenmesi (community development; toplum kalkınması. community organization; toplum örgütlenmesi) nedir? 92
Soru 33: Toplumla çalışma nedir? (community work; toplumla çalışma, community worker; toplumla çalışmacı, area based social work; mahalle sosyal çalışması, toplumla sosyal çalışma; social work with society, makro; toplum ile uygulama becerisi) 94
Soru 34: Sosyal aksiyon hangi koşullarda kullanılan bir yöntemdir ve en belirgin özelliği nedir? 95
Soru 35: Sosyal refah araştırmasının anlamı nedir? (Applied research; uygulamalı araştırma. Social welfare research; sosyal refah araştırması, research for social service; sosyal hizmet araştırması) 96
Soru 36: Bireyle çalışma nedir? (case work; bireyle çalışma, case management; olguyla sosyal çalışma, social case work; bireyle sosyal çalışma, sosyal kişisel çalışma, bireyle etkileşim; mikro uygulama) 98
Soru 37: Grup çalışmasını anlatır mısınız? (group work; grup çalışması, social group work; grupla sosyal çalışma, sosyal grup çalışması, mezzo; grupla çalışma) 101
Soru 38: Sosyal hizmet yönetimi (social service administration) nedir? 104
4. BÖLÜM
TOPLUMSAL DEĞİŞME VE SOSYAL ÇALIŞMA 105
Soru 39: Sosyal çalışma sosyo-ekonomik yapının biçimlediği bir üstyapı kurumu mudur? 107
Soru 40: Sosyal çalışma bir ideoloji midir? 107
Soru 41: Türkiye’de anayasal değişmelerin sosyal çalışmaya yansımaları hakkında kısaca bilgi verir misiniz? 109
Soru 42: 1980 sonrasında sosyal hizmet deyince akla daha çok sosyal yardımlaşmanın gelmesinin koşullarını değerlendirir misiniz? 112
Soru 43: Köy kalkınması, köy sorunu ve toplum kalkınması sosyal çalışma açısından nasıl değerlendirilir? 114
Soru 44: Kırsal sosyal çalışma alanı hakkında neler düşünüyorsunuz? GAP kırsal kalkınmaya bir katkı sunabilir mi? Sosyal çalışma GAP yöresinde ne kadar etkili olabilir? 117
Soru 45: Toplumsal mücadelede, işçi sınıfı, sendikal hareketler ile sosyal çalışma arasındaki ilişkiyi anlatır mısınız? 119
Soru 46: Toplumsal muhalefetin etkileri bağlamında Türkiye’de sosyal çalışmanın geleceği nasıl biçimlenebilir? 121
Soru 47: 1960’lı yıllarda yaşanan toplumsal süreçlerin sosyal çalışma tarihindeki önemi nedir? 122
5. BÖLÜM
SANAT VE SOSYAL ÇALIŞMA 125
Soru 48: Edebiyatın sosyal çalışma bilgisi açısından önemini açıklar mısınız? 127
Soru 49: Roman sanatının sosyal çalışma bilgisine katkısını değerlendirir misiniz? 129
Soru 50: Ne tip romanlar sosyal çalışma mesleğinin olanaklarını arttırabilir? 131
6. BÖLÜM
KÜRESELLEŞMENİN TOPLUMSAL SONUÇLARI VE SOSYAL ÇALIŞMA 137
Soru 51: Sosyal sorun nedir? Sosyal çalışma açısından nasıl kavramsallaştırılabilir? 139
Soru 52: Sosyal sorunlarla mücadelede sosyal çalışmanın işlevini irdeler misiniz? 140
Soru 53: Aydınlanma, modernleşme gibi olguların sosyal çalışma felsefesine etkileri neler olmuştur? 142
Soru 54: Küreselleşme kavramını açıklar mısınız? 144
Soru 55: Küreselleşmenin toplumsal sonuçları nelerdir? 147
Soru 56: Küreselleşmenin sosyal çalışmaya etkisi hangi açılardan değerlendirilebilir? 150
7. BÖLÜM
SOSYAL DEVLET, SOSYAL REFAH, SOSYAL POLİTİKA, SOSYAL ADALET, SOSYAL DEMOKRASİ VE SOSYAL ÇALIŞMA 153
Soru 57: Sosyal devlet ne anlama gelmektedir, ortaya çıkış koşullarını değerlendirir misiniz? 155
Soru 58: Sosyal refah kavramını anlatır mısınız? 156
Soru 59: Sosyal politika ve sosyal planlama nasıl gelişti? 161
Soru 60: Sosyal adalet nasıl anlatılır? 164
Soru 61: Sosyal demokrasi ve sosyal çalışma arasında bir ilişki var mıdır? 165
8. BÖLÜM
SOSYAL ÇALIŞMANIN UYGULAMA ALANLARI 169
Soru 62: Sosyal çalışma uygulama alanlarından ve sosyal hizmet alanından ne anlamaktayız? 171
Soru 63: Aileye yönelik sosyal çalışma nedir, konuları nelerdir? 172
Soru 64: Aile içi şiddet nedir, türleri nelerdir? Aile içi şiddetle ve istismarla mücadelede mevcut yasalar, başvurulan kaynakları sosyal çalışma uygulamalarını göz önünde tutarak anlatır mısınız? 173
Soru 65: Çocuk refahı hizmetleri neleri konu edinir? 180
Soru 66: Evlatlık nedir? Nasıl tanımlanabilir? 183
Soru 67: Koruyucu aile nedir, nasıl olunur? 184
Soru 68: Endüstriyel sosyal çalışma nedir? Söz eder misiniz? 186
Soru 69: Sokakta çalışan çocuklar ve sokakta yaşayan çocuklar sorununu açıklar mısınız? 186
Soru 70: Korunmaya muhtaç çocuk kavramını açıklar mısınız? 189
Soru 71: Çocuk istismarı ve ihmali nedir? Tedavi ve önleme konularında neler yapılmaktadır? 190
Soru 72: Gençlik refahı alanı hizmetleri ile ilgili neler söyleyebiliriz? 193
Soru 73: Yaşlı refahı alanıyla ilgili bilgi verir misiniz? 194
Soru 74: Yaşlı ihmali ve istismarı nasıl açıklanabilir? 197
Soru 75: Tıbbi sosyal çalışma uygulamasının anlamı nedir, ne gibi özellikler gösterir? 198
Soru 76: Psikiyatrik sosyal çalışma uygulamasını anlatır mısınız; temel özellikleri nelerdir? 202
Soru 77: Özürlülük refahı alanıyla ilgili değerlendirme yapar mısınız? 203
Soru 78: Adalet alanındaki sosyal çalışma uygulamalarını anlatır mısınız? 205
Soru 79: Sosyal çalışma açısında yoksulluk olgusu deyince ne anlaşılmalıdır? 208
Soru 80: Göçmenler, sığınmacılar, mülteciler hakkında neler biliyoruz, bu alandaki sosyal çalışma uygulamalarını nasıl özetleyebiliriz? 210
Soru 81: STK ve refah derneklerinin kaynağı ve anlamı nedir, sosyal çalışma açısından nasıl anlaşılmalıdır? 214
Soru 82: Sosyal çalışma mesleğinin sosyal belediyecilik alanındaki işlevleri hakkında neler düşünüyorsunuz? 217
Soru 83: Sosyal yardım uygulamasının özellikleri nelerdir? 221
Soru 84: Toplum merkezi nedir, işlevi ve önemi hakkında bilgi verir misiniz? 222
Soru 85: Okul sosyal çalışması nasıl gelişmiştir, nasıl anlatılır? 224
Soru 86: Orduda sosyal çalışma uygulamasını özetler misiniz? 226
Soru 87: Yoksulluk alanında ne tür sosyal-ekonomik çözüm yolları üzerinde durulabilir, neler düşünüyorsunuz? 227
Soru 88: Sokak sosyal çalışmasından ne anlaşılmalıdır? 229
Soru 89: Koruyucu hizmetler önleyici / tedavi / rehabilite edici sosyal çalışmaların sosyal çalışma uygulamalarındaki yerini kısaca değerlendirir misiniz? 230
Soru 90: SHÇEK hakkında bilgi verir misiniz; hizmet alanları nerelerdir? 231
Soru 91: Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonunun kuruluşu hangi felsefeye dayanır, yapısı nasıl ve niteliklerini özetler misiniz? 233
Soru 92: Sosyal çalışma mesleğinin örgütü olan Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği nasıl gelişti? 236
Soru 93: SABEV ne zaman kuruldu; amacı neydi; yayınladığı eserler nelerdir? 238
Soru 94: Sosyal çalışma eğitimi alan öğrenciler, sosyal çalışmacılar neler okumalı, neler önerebilirsiniz? 240
Soru 95: Sosyal çalışma disiplininin geçmişini kritik ederek, bugünü ve geleceği konusunda bir değerlendirme yapar mısınız? 241
9. BÖLÜM
SOSYAL ÇALIŞMA VE ETİK 245
Soru 96: Etik nedir? Sosyal çalışmada etiğin önemi nedir? 247
Soru 97: Sosyal çalışmada etik konusunu anlatır mısınız? 247
Soru 98: Sosyal çalışma mesleğinin değerleri nelerdir? 251
Soru 99: Sosyal çalışmanın amacı nedir? 253
Soru 100: Sosyal çalışma bilgisinin temelini açar mısınız? 256
10. BÖLÜM
SOSYAL ÇALIŞMA VE SOSYAL MEVZUAT 259
Soru 101: Sosyal çalışma, sosyal mevzuatla neden ilişkili olmalıdır? 261
Sonuç ve Gelecek İçin Bir Öngörü 265
*